W 1963 r. Wrocław doświadczył epidemii ospy prawdziwej. Epidemia rozpoczęła się 17 lipca i zakończyła 19 listopada, obejmując 99 osób i powodując 7 zgonów. Działania przeciwepidemiczne polegały na: izolacji, szczepieniach i kwarantannie. Epidemia została opanowana przy minimalnych stratach dzięki solidarności i zaangażowaniu mieszkańców Wrocławia oraz skutecznym działaniom władz.

Kolejną bardzo ciekawą grupę łacińskich nazw roślin stanowią te utworzone od nazwisk lub posiadające nazwiska botaników, lekarzy, znanych postaci albo bliskich autorowi. Nazwy te były szczególnie popularne w XIX i XX w.

Przykłady: Magnolia officinalis „magnolia lekarska”

Nazwa rodzaju „magnolia” została wprowadzona przez Charlesa Plumiera (1646–1704) na cześć francuskiego botanika Pierre’a Magnola (1637–1715). Plumier był prekusorem w nadawaniu roślinom nazw pochodzących od nazwisk wybitnych osobistości. Pierre Magnol urodził się w Montpellier i z tym miastem był związany przez całe życie. Stał się jednym z największych botaników swoich czasów, dokonując klasyfikacji roślin na rodziny, przez co ustalił pokrewieństwo pomiędzy gatunkami. Magnolia officinalis to drzewo średniej wielkości, dorastające do wysokości 15–20 m. W środowisku naturalnym występuje rzadko, głównie w Chinach, w lasach na wysokości 2000–2500 m n.p.m. Drzewa z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne ze względu na ich duże, piękne kwiaty. W Chinach ich marynowane płatki stosuje się do przyprawiania ryżu.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest przewlekłą, postępującą chorobą autoimmunologiczną, w której nieleczony stan zapalny prowadzi do nieodwracalnego niszczenia stawów, inwalidztwa i skrócenia życia. Współczesne leczenie opiera się na strategii T2T (Treat-to-Target – leczenia ukierunkowanego na cel), która wymaga intensywnej farmakoterapii i aktywnego zaangażowania pacjenta. Artykuł przedstawia kluczową rolę farmaceuty w opiece nad pacjentem z RZS, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia wczesnej interwencji w ramach „okna terapeutycznego” (do 3 miesięcy), minimalizowania ryzyka farmakoterapii i zapewnienia wysokiej adherencji.

Talasoterapia, czyli leczenie wodą morską, jest znaną od wieków metodą terapeutyczną. Współcześnie stosowane roztwory wody morskiej są ogólnodostępnym ekwiwalentem tradycyjnej talasoterapii. Roztwory izotoniczne IS (0,9% NaCl) nawilżają i oczyszczają błonę śluzową nosa, zapobiegając infekcjom. Roztwory hipertoniczne HS (> 0,9% NaCl) mają działanie mukolityczne, zmniejszają obrzęk błony śluzowej i ułatwiają usuwanie wydzieliny. Stosowanie wody morskiej jest bezpieczne i skuteczne w leczeniu kataru, zapalenia zatok i innych schorzeń układu oddechowego. Preparaty wody morskiej są dostępne w różnych formach i stężeniach, co pozwala na indywidualne dopasowanie terapii do potrzeb pacjenta.

Sezon infekcyjny to okres, w którym problemy z gardłem stają się częstym powodem wizyt u lekarzy i w aptekach. Dolegliwości te dotykają osoby w każdym wieku, szczególnie jesienią i zimą, gdy zwiększa się częstość zakażeń wirusowych i bakteryjnych górnych dróg oddechowych. Ból gardła, suchość, pieczenie, problemy z połykaniem oraz chrypka to typowe objawy towarzyszące infekcjom sezonowym. Współczesna medycyna coraz częściej zwraca uwagę na potencjał terapeutyczny preparatów pochodzenia roślinnego, które od wieków stanowiły podstawę tradycyjnej medycyny. Wykorzystanie ziół w leczeniu schorzeń gardła i górnych dróg oddechowych opiera się nie tylko na wieloletnim doświadczeniu, ale także na rosnącej liczbie badań naukowych potwierdzających ich skuteczność i bezpieczeństwo stosowania.

Rośliny zawierające fitoestrogeny, znane jako rośliny estrogenne, odgrywają istotną rolę we wspieraniu zdrowia kobiet, zwłaszcza w aspekcie zmian hormonalnych związanych z menopauzą, cyklem menstruacyjnym oraz z zaburzeniami hormonalnymi. Fitoestrogeny to naturalne związki roślinne, strukturalnie i funkcjonalnie podobne do estrogenu, które mogą wiązać się z receptorami estrogenowymi w organizmie człowieka. Do najczęściej badanych roślin zawierających fitoestrogeny należą: soja warzywna [łac. Glycine max (L.) Merr.], koniczyna czerwona (łac. Trifolium pratense L.), pluskwica groniasta [łac. Cimicifuga racemosa (L) Nutt.] oraz len zwyczajny (łac. Linum usitatissimum L.). Badania wykazały, że suplementacja fitoestrogenami może łagodzić objawy menopauzy, to znaczy uderzenia gorąca, suchość pochwy, wspierać zdrowie kości i układu sercowo-naczyniowego, a także przejawiać potencjał przeciwnowotworowy, szczególnie w przypadkach nowotworów piersi i endometrium.

Bardzo ciekawą, nie tylko pod kątem językowym, grupą łacińskich nazw roślin jest ta, w której znajdują się odwołania do postaci mitologicznych, biblijnych lub świętych. Przykłady: Achillea millefolium „krwawnik pospolity” i Angelica archangelica, synonim Archangelica officinalis [czyt. angelika archangelika] „arcydzięgiel litwor, arcydzięgiel lekarski”.

Cukrzyca jest przewlekłą chorobą metaboliczną, na którą choruje obecnie ok. 830 mln ludzi na świecie. Najczęściej diagnozowana jest cukrzyca typu 2, która związana jest z niewystarczającą produkcją insuliny oraz insulinoopornością. Do jej rozwoju przyczynia się niewielka aktywność fizyczna, otyłość brzuszna oraz predyspozycje genetyczne. Nieleczona choroba prowadzi do wielu powikłań, takich jak: uszkodzenia nerwów oraz naczyń krwionośnych siatkówki, nerek i serca, a także do rozwoju zespołu stopy cukrzycowej. Specyfika artykułu ogranicza się do przedstawienia czytelnikom fitoterapeutycznych związków wspomagających zapobieganie/leczenie cukrzycy.

Dna moczanowa to przewlekła choroba metaboliczna spowodowana odkładaniem się kryształów kwasu moczowego w tkankach, szczególnie w stawach, nerkach i układzie sercowo-naczyniowym. Częstość występowania dny zwiększa się z wiekiem, częściej chorują mężczyźni. Głównym czynnikiem ryzyka jest hiperurykemia, czyli zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi. Leczenie obejmuje modyfikację diety, terapię farmakologiczną obniżającą stężenie kwasu moczowego oraz leczenie przeciwzapalne. Wśród leków roślinnych stosowanych w terapii dny moczanowej wyróżniono: preparaty z wiśni pospolitej (Prunus cerasus) bogate w antocyjany, które wykazują silne właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające oraz zmniejszają stężenie kwasu moczowego we krwi; wyciągi z selera zwyczajnego (Apium graveolens) – o działaniu przeciwzapalnym, moczopędnym i przeciwutleniającym, wspierają one usuwanie kwasu moczowego z organizmu przez zwiększenie diurezy, a także hamują aktywność enzymów pozapalnych; preparaty ostryża długiego (kurkumy, Curcuma longa) zawierające kurkuminę – silny antyoksydant i substancja przeciwzapalna; wyciągi z pistacji właściwej (Pistacia vera) lub innych gatunków pistacji zawierające substancje hamując oksydazę ksantynową, antyoksydanty i substancje działające przeciwzapalnie. Badania potwierdzają skuteczność substancji pochodzenia roślinnego w hamowaniu różnych etapów rozwoju dny moczanowej. Dzięki tym właściwościom preparaty roślinne mogą wspomagać konwencjonalne leczenie dny moczanowej, zwłaszcza w długotrwałej terapii.

Owies zwyczajny (Avena sativa L.) to jednoroczna roślina zielna powszechnie uprawiana w różnych regionach świata. Ze względu na wartości odżywcze, w tym dużą zawartość błonnika i białka, jest stosowany do produkcji różnych produktów spożywczych: napojów fermentowanych, płatków śniadaniowych, ciasteczek itp. Liczne badania wykazały, że owies może skutecznie wspomagać postępowanie lecznicze w objawach składających się na zespół metaboliczny, w tym zaburzeniach gospodarki lipidowej (hipercholesterolemii) i węglowodanowej (cukrzyca typu 2). Owies zawiera polisacharyd β-glukan o właściwościach obniżających poziom cholesterolu we krwi i spowalniających wchłanianie glukozy w jelitach. Znalazł także zastosowanie we wspomaganiu leczenia objawów suchej skóry, w leczeniu niewielkich stanów zapalnych oraz jako środek wspomagający gojenie niewielkich ran. Jako „koloidalna mączka owsiana” zyskał nadany przez EMA status tradycyjnego ziołowego produktu leczniczego; również ziele owsa zostało podobnie zaklasyfikowane w łagodzeniu objawów stresu psychicznego i ułatwianiu zasypiania.

Probiotyki stanowią istotny element profilaktyki i terapii wielu schorzeń, zwłaszcza przewodu pokarmowego. W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny rozwój rynku produktów probiotycznych, wśród których jedynie nieliczne mają potwierdzoną skuteczność kliniczną i status leku OTC. Artykuł omawia różnice między lekami zawierającymi przebadane szczepy bakterii a suplementami (często) nieznanego pochodzenia oraz podkreśla znaczenie racjonalnego, opartego na dowodach naukowych stosowania probiotyków w praktyce klinicznej.

Kaszel pozostaje jednym z najczęstszych objawów w praktyce lekarza rodzinnego i farmaceuty. Artykuł przedstawia współczesne podejście do terapii kaszlu na podstawie przeglądu literatury naukowej i danych klinicznych. Omówiono podział kaszlu, zasady diagnostyki różnicowej oraz wskazania do stosowania leków syntetycznych i naturalnych. Szczególną uwagę poświęcono naturalnym preparatom polisacharydowym, których działanie polega na tworzeniu warstwy ochronnej błony śluzowej gardła i dróg oddechowych, co pozwala ograniczyć podrażnienie receptorów kaszlowych i wspomaga regenerację nabłonka. Wskazano przewagę terapeutyczną i bezpieczeństwo naturalnych środków w porównaniu z lekami syntetycznymi. Artykuł zawiera praktyczne wnioski dla lekarzy i farmaceutów w zakresie racjonalnego doboru terapii.

Łysienie nie jest klasyfikowane jako „choroba sama w sobie”, ale raczej jako objaw charakteryzujący się szybszym niż fizjologicznym zmniejszeniem liczby włosów ostatecznych. Łysienie androgenowe i łysienie telogenowe stanowią większość przypadków łysienia. Celem leczenia jest spowolnienie postępu wypadania włosów i w pewnym stopniu  odwrócenie przyczyny leżącej u jego podstaw, w czym znajduje zastosowanie minoksydyl. Początkowo był opracowany jako lek na oporne nadciśnienie tętnicze, ale jeden z jego skutków ubocznych – nadmierny wzrost włosów – doprowadził do przeprowadzenia badań nad jego zastosowaniem w leczeniu łysienia. Obecnie istnieje wiele produktów zawierających minoksydyl do stosowania na skórę. Jednak stosowanie miejscowe wymaga ścisłej regularności, a potencjalnymi skutkami ubocznymi są miejscowe podrażnienia skóry i kontaktowe zapalenie skóry.

Zespół metaboliczny (ZM; Metabolic Syndrome, MeS) zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 i chorób sercowo‑naczyniowych. Obok farmakoterapii istotne są dieta i aktywność fizyczna. W artykule przedstawiono dane dotyczące naturalnego kompleksu polisacharydowego jako wsparcia w terapii pacjentów z ZM, w tym wyniki badań klinicznych u dorosłych i dzieci. Podkreślono bezpieczeństwo stosowania kompleksu, także od 8. r.ż., oraz potencjalne porównanie skuteczności z metforminą.

Fałszowanie suplementów diety wspomagających erekcję stanowi poważne wyzwanie zdrowotne i regulacyjne. Produkty te, często promowane jako naturalne, zawierają substancje farmaceutyczne, tj. sildenafil, tadalafil i ich analogi chemiczne. Syntetyczne związki stosowane bez wiedzy konsumentów mogą prowadzić do poważnych skutków ubocznych, takich jak gwałtowne spadki ciśnienia krwi, zaburzenia rytmu serca, niewydolność wątroby, udary mózgu czy zawały serca. Problem ten wynika z faktu, że suplementy diety są traktowane jako środki spożywcze, co oznacza brak obowiązkowych badań bezpieczeństwa przed ich sprzedażą. Oprócz inhibitorów PDE-5 w zafałszowanych suplementach wykrywane są inne niebezpieczne substancje, jak johimbina, dapoksetyna, sibutramina, DMAA czy syntetyczne hormony. Związki te często są ze sobą łączone, co dodatkowo zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.