Wydział Farmaceutyczny oraz Wydział Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, we współpracy z Instytutem Ochrony Zdrowia, zapraszają na konferencję „Apteka w czasie wojny i kryzysu. Farmaceuci jako element odporności państwa”, która odbędzie się 16 kwietnia 2026 r. w siedzibie Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

W obliczu rosnących zagrożeń oraz zmieniającej się sytuacji bezpieczeństwa w Europie coraz większego znaczenia nabiera odporność systemu ochrony zdrowia. Doświadczenia związane z wojną w Ukrainie pokazały, jak łatwo mogą zostać zakłócone łańcuchy dostaw leków i sprzętu medycznego oraz jak ważną rolę w zapewnieniu ciągłości terapii odgrywają farmaceuci.

Podczas konferencji eksperci będą dyskutować o roli aptek w sytuacjach kryzysowych – nie tylko jako miejsc wydawania leków, ale także punktów utrzymania ciągłości terapii, wsparcia pacjentów, zarządzania zapasami oraz źródeł informacji dla społeczeństwa w czasie przeciążenia systemu ochrony zdrowia.

W programie zaplanowano wystąpienia i debaty z udziałem przedstawicieli kluczowych instytucji i środowisk eksperckich, m.in. Ministerstwa Zdrowia, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego, Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Naczelnej Rady Aptekarskiej, konsultantów krajowych oraz ekspertów z obszaru administracji i zarządzania kryzysowego.

Choroba Parkinsona to jedno z najczęstszych schorzeń neurodegeneracyjnych Choroba prowadzi do stopniowego obumierania komórek nerwowych produkujących dopaminę, czyli neuroprzekaźnik kluczowy dla prawidłowej kontroli ruchu. – Do najbardziej charakterystycznych objawów należą drżenie spoczynkowe, sztywność mięśni oraz spowolnienie ruchowe. Wraz z postępem choroby pojawiają się również trudności w utrzymaniu równowagi czy wykonywaniu codziennych czynności – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Ryszard Czepko, ordynator Klinicznego Oddziału Neurochirurgii w Szpitalu św. Rafała w Krakowie, Scanmed.

Podstawą terapii w początkowym etapie choroby pozostaje leczenie farmakologiczne, przede wszystkim preparatami lewodopy. Z czasem jego skuteczność może się obniżać, a u pacjentów pojawiają się powikłania związane z długotrwałym stosowaniem leków. W takich sytuacjach rozważana jest kwalifikacja do leczenia operacyjnego z wykorzystaniem głębokiej stymulacji mózgu (DBS). Jest to zaawansowana procedura, która polega na wszczepieniu elektrod do ściśle określonych struktur mózgu odpowiedzialnych za kontrolę ruchu.

Aby profilaktyka mogła być skuteczną inwestycją, musi być powszechnie dostępna. Sukces szczepień realizowanych w aptekach jest tego najlepszym przykładem. To tam pacjenci mogą dziś szybko i wygodnie chronić się przed głównymi zagrożeniami sezonu infekcyjnego: grypą, COVID-19, pneumokokami oraz RSV. Wyraźne efekty tej dostępności widać na przykładzie samego wirusa RS. Choć od początku sezonu odnotowano ponad 100 tys. zachorowań, to zaszczepiło się już łącznie ponad 540 tysięcy osób. Mimo tych pozytywnych sygnałów i ogromnej roli aptek należy jednak pamiętać, że w skali całego społeczeństwa to wciąż zbyt mało, aby zbudować pełną odporność populacyjną.

Jak wynika z danych European Centre for Disease Prevention and Control, w 2022 r. w 20 krajach UE/EOG odnotowano 3650 przypadków KZM, z czego zdecydowana większość została potwierdzona. Choroba ta w pierwszej fazie przypomina zwykłą infekcję wirusową. Kleszczowe zapalenie mózgu jest jednak jedną z najpoważniejszych wirusowych neuroinfekcji w Polsce. 

– Największą pułapką kleszczowego zapalenia mózgu jest jego podstępny początek i dwufazowy przebieg. Objawy pierwszej fazy przypominają grypę czy inne infekcje: gorączka, złe samopoczucie, ból mięśni. Jeśli po kilku dniach samopoczucie się poprawia, pacjent często uznaje, że infekcja minęła. Niestety, u części chorych po krótkim okresie pozornego zdrowia może nastąpić druga faza, w której wirus atakuje ośrodkowy układ nerwowy. Prowadzi to do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu, co może skutkować trwałymi powikłaniami neurologicznymi, a nawet inwalidztwem – wyjaśnia prof. dr hab. med. n. med. Ernest Kuchar, kierownik Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym, Warszawski Uniwersytet Medyczny.

Pilotaż usług farmaceutycznych w zakresie zdrowia reprodukcyjnego, obejmujący dziś ponad 1 400 aptek w całej Polsce, realizowany od 1 maja 2024 r., umożliwia uzyskanie recepty farmaceutycznej na antykoncepcję awaryjną bezpośrednio w aptece. Według deklaracji Mateusza Oczkowskiego, Dyrektora Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji na XI Kongresie Wyzwań Zdrowotnych (Health Challenges Congress), pilotaż ma zostać przedłużony. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało uruchomienie procedury legislacyjnej, która umożliwi kontynuację rozwiązania funkcjonującego od 1 maja 2024 r. Zgodnie z zapowiedzią resortu, program ma zostać wydłużony o rok lub dwa lata.

Kolagen jest niezwykle ważnym składnikiem tkanek łącznych; stanowi główne białko strukturalne skóry, ścięgien i chrząstek. Sprawia, że tkanki są mocne i sprężyste, odporne na rozciąganie. W ostatnich latach bardzo wzrosło zainteresowanie suplementacją preparatami kolagenowymi jako potencjalnego środka anti-aging, wspomagającego proces regeneracji skóry. Suplementy kolagenowe są dostępne w różnych formach, w tym w proszku, żelach, płynach i kapsułkach. Rodzaj kolagenu użytego w tych suplementach może się różnić w zależności od źródła, najczęściej stosowany jest rybi, wieprzowy, drobiowy i wołowy.

24 marca obchodzony jest Dzień Wiedzy o Lipoproteinie(a). Lipoproteina(a) to cząsteczka tłuszczowo-białkowa obecna we krwi. Budową przypomina cholesterol LDL, jednak zawiera dodatkowy składnik – apolipoproteinę(a), która nadaje jej szczególne właściwości. To właśnie ten element sprawia, że Lp(a) może przyczyniać się do powstawania zmian miażdżycowych w naczyniach krwionośnych.

– Podwyższone stężenie lipoproteiny(a) może prowadzić do miażdżycy tętnic, a w konsekwencji do zawału serca czy udaru mózgu, nawet u osób, które nie mają klasycznych czynników ryzyka – podkreśla Artur Gabrysiak, manager medycyny laboratoryjnej American Heart of Poland.

Geny ważniejsze niż styl życia

Jedną z najważniejszych cech lipoproteiny(a) jest jej silne uwarunkowanie genetyczne. W praktyce oznacza to, że dieta, aktywność fizyczna czy ogólny styl życia mają ograniczony wpływ na jej poziom. Można prowadzić zdrowy tryb życia, a mimo to mieć podwyższone stężenie Lp(a). To właśnie dlatego badanie tego parametru zyskuje na znaczeniu. Coraz częściej sięgają po nie pacjenci, u których choroby serca pojawiają się mimo braku typowych czynników ryzyka, takich jak otyłość, nadciśnienie czy wysoki cholesterol.

Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) zawiera bogaty zestaw substancji bioaktywnych, które wykazują wielokierunkowe działanie na organizm. Badania naukowe potwierdzają jego właściwości hepatoprotekcyjne: wspiera funkcje wątroby poprzez ochronę hepatocytów, stymulację wydzielania żółci oraz poprawę mikrobioty jelitowej. Naturalne składniki mniszka działają synergistycznie, oferując kompleksowe wsparcie dla organizmu przy korzystnym profilu bezpieczeństwa.
Mniszek lekarski od wieków stanowi ważny element tradycyjnej medycyny ludowej w różnych kulturach świata. W ostatnich dekadach obserwuje się dynamiczny wzrost zainteresowania preparatami pochodzenia naturalnego, szczególnie w kontekście wsparcia funkcji wątroby i układu pokarmowego. Nowoczesna farmakologia coraz częściej kieruje swoją uwagę na substancje bioaktywne pochodzenia roślinnego, co wiąże się z rozwojem fitoterapii jako komplementarnej metody wspomagania leczenia konwencjonalnego.

Biotyki (pre-, pro-, post-, syn-) stały się precyzyjnym narzędziem medycyny opartej na faktach, odchodząc od ogólnych zastosowań na rzecz szczepozależności i celowanych terapii. Kluczowe jest rozróżnienie ich roli w utrzymaniu zdrowia jelit i wspieraniu leczenia innych chorób.

Jeszcze dekadę temu rolę bakterii jelitowych traktowano jako uzupełnienie właściwego, chemicznego leczenia z pogranicza medycyny naturalnej. Obecnie, w latach 2024–2026, mikrobiologia jelit stała się pełnoprawną dyscypliną kliniczną. Wiemy już, że jelita to nie tylko „przewód do trawienia”, ale największe laboratorium immunologiczne organizmu. Współczesna wiedza o biotykach (probiotykach, prebiotykach, synbiotykach i postbiotykach) koncentruje się na ich kluczowej roli w utrzymaniu homeostazy organizmu poprzez wpływ na mikrobiotę jelitową.

Kwietniowa lista refundacyjna to  243 decyzje w sprawie kontynuacji refundacji oraz 16 nowych terapii: 14 onkologicznych, 2 nieonkologiczne. Sześć terapii z 16 jest ukierunkowane na choroby rzadkie, 15 jest w programach lekowych, 1 w refundacji aptecznej.

–  Nowym trendem od stycznia br. jest obejmowanie w większym stopniu refundacją pierwszych odpowiedników leków oryginalnych. W tym obwieszczeniu wprowadziliśmy pięć nowych substancji o istotnym znaczeniu populacyjnym – zaznaczyła wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk.

Endometrioza jest przewlekłą, estrogenozależną chorobą zapalną dotykającą ok. 10% kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzującą się obecnością tkanki podobnej do endometrium poza jamą macicy. Mimo postępu w zrozumieniu wieloczynnikowej patogenezy (m.in. rola mikrobiomu i estrobolomu) opóźnienie diagnostyczne wynosi średnio 7–12 lat. Artykuł omawia epidemiologię, trudności diagnostyczne oraz farmakoterapię endometriozy. Szczególny nacisk położono na rolę farmaceuty we wczesnym wychwytywaniu sygnałów alarmowych, różnicowaniu z IBS, edukacji pacjentek oraz optymalizacji leczenia. Czujność farmaceutów może znacząco skrócić cierpienie pacjentek i poprawić jakość ich życia.

Zaburzenia lękowe należą do najczęstszych problemów zdrowia psychicznego i coraz częściej dotyczą osób w różnym wieku. Obok psychoterapii i leków syntetycznych rośnie zainteresowanie metodami naturalnymi o potwierdzonej skuteczności. Olejek z lawendy wąskolitnej (Lavandulae angustifoliae oleum) wykazuje działanie przeciwlękowe, co potwierdzają badania kliniczne. W dawkach 80–160 mg dziennie istotnie zmniejsza objawy lęku, poprawia jakość życia i jest dobrze tolerowany. Nie powoduje sedacji ani ryzyka uzależnienia. Standaryzowany olejek lawendowy może stanowić bezpieczne wsparcie w leczeniu zaburzeń lękowych.

W tekście zwrócę uwagę na nazwy roślin nazywanych hybrydami lub mieszańcami, które powstały z kombinacji nazw mających już ustalone znaczenie. Odróżnia się dwa rodzaje roślin hybrydowych: 1. nothogenera [czyt.: notogenera] (mieszańce rodzajowe) – rośliny powstałe ze skrzyżowania przedstawicieli dwóch lub więcej różnych rodzajów, 2. nothospecies [czyt.: notospecjes] (mieszańce gatunkowe) – rośliny powstałe w wyniku skrzyżowania przynajmniej dwóch różnych gatunków. Same wyrazy nothogenera i nothospecies są hybrydami językowymi, ponieważ składają się z wyrazów pochodzenia greckiego i łacińskiego. 

Zaparcia to problem kliniczny definiowany jako rzadkie lub utrudnione oddawanie stolca, dotykający znaczną część populacji. Dzielą się na pierwotne (czynnościowe) oraz wtórne (objawowe). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne i, w razie potrzeby, badania laboratoryjne, obrazowe oraz specjalistyczne. Leczenie rozpoczyna się od modyfikacji diety, aktywności fizycznej oraz treningu defekacyjnego. W przypadku braku skuteczności wprowadza się farmakoterapię obejmującą leki zwiększające objętość stolca, osmotyczne, stymulujące lub nowoczesne leki prokinetyczne. Doustne wyroby medyczne przeciw zaparciom, opierające się na fizjologicznej adhezji do błony śluzowej jelita, tworzą ochronną warstwę wzmacniającą barierę jelitową i modulującą mikrośrodowisko. Badania adhezji potwierdzają ich zdolność do długotrwałego przylegania do powierzchni jelita, co jest fundamentalne dla ich działania barierowego i ochronnego na komórki jelitowe.