2026-03-16 Artykuły

Rola farmaceuty w endometriozie

Endometrioza jest przewlekłą, estrogenozależną chorobą zapalną dotykającą ok. 10% kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzującą się obecnością tkanki podobnej do endometrium poza jamą macicy. Mimo postępu w zrozumieniu wieloczynnikowej patogenezy (m.in. rola mikrobiomu i estrobolomu) opóźnienie diagnostyczne wynosi średnio 7–12 lat. Artykuł omawia epidemiologię, trudności diagnostyczne oraz farmakoterapię endometriozy. Szczególny nacisk położono na rolę farmaceuty we wczesnym wychwytywaniu sygnałów alarmowych, różnicowaniu z IBS, edukacji pacjentek oraz optymalizacji leczenia. Czujność farmaceutów może znacząco skrócić cierpienie pacjentek i poprawić jakość ich życia.

Tkanka ektopowa wykazuje histologiczne i funkcjonalne podobieństwo do endometrium, lecz nie jest tożsama z błoną śluzową macicy (usunięcie narządów rodnych nie prowadzi do wyleczenia). Pod wpływem cyklicznych wahań hormonalnych ulega proliferacji, złuszczaniu i krwawieniu, wyzwalając miejscową reakcję immunologiczną organizmu usiłującego usunąć obce komórki. Skutkuje to przewlekłym stanem zapalnym, tworzeniem zrostów i zwłóknień, a w konsekwencji bólem i innymi powikłaniami, których charakter i nasilenie zależy od lokalizacji ognisk. W zależności od fenotypu endometrioza może przybierać postać powierzchownych ognisk endometrialnych, torbieli endometrialnych jajnika/jajników lub endometriozy głębokiej. Szczególną postacią choroby jest adenomioza, kiedy zmiany lokalizują się w samym mięśniu macicy.

  Czytaj pełny tekst

Autor: mgr farm. Beata Rychlewska-Kłaput

Udostępnij:

Data publikacji: 2026-03-16

Źródło: "Lek w Polsce" nr 02/2026

Słowa kluczowe: endometrioza, ból miesiączkowy, ból w miednicy, diagnostyka endometriozy, terapia hormonalna

1. The Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada. Endometriosis. Dostęp: 18 grudnia 2025. [Online]. Dostępne na: https://sogc.org/en/en/content/events/HUB-Pages/Endometriosis.aspx.
2. Kedzia M., et al. Guidelines of the Polish Society of Gynecologists and Obstetricians on the management of women with endometriosis. Ginekol. Pol. 2024;95(9):729-758. doi: 10.5603/gpl.100261.
3. World Health Organisation. Endometriosis. Dostęp: 27 listopada 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/endometriosis.
4. De Corte P., Klinghardt M., von Stockum S., Heinemann K. Time to Diagnose Endometriosis: Current Status, Challenges and Regional Characteristics – A Systematic Literature Review. Bjog. 2025 sty;132(2):118-130. doi: 10.1111/1471-0528.17973.
5. Datkhayeva Z., et al. The Multifactorial Pathogenesis of Endometriosis: A Narrative Review Integrating Hormonal, Immune, and Microbiome Aspects. Medicina(Mex.). 2025 kwi;61(5):811. doi: 10.3390/medicina61050811.
6. Halme J., Hammond M.G., Hulka J.F, Raj S.G., Talbert L.M. Retrograde menstruation in healthy women and in patients with endometriosis. Obstet. Gynecol. 1984 się;64(2):151-154.
7. Bulun S.E. Endometriosis and ovulatory menstruation: beyond the Sampson principle. J. Clin. Invest. 2025 lip.;135(13): e188787. doi: 10.1172/JCI188787.
8. Suginami H. A reappraisal of the coelomic metaplasia theory by reviewing endometriosis occurring in unusual sites and instances. Am. J. Obstet. Gynecol. 1991 lip;165(1):214-218. doi: 10.1016/0002-9378(91)90254-o.
9. Matsuura K., Ohtake H., Katabuchi H., Okamura H. Coelomic metaplasia theory of endometriosis: evidence from in vivo studies and an in vitro experimental model. Gynecol. Obstet. Invest. 1999;47(Suppl 1):18-20; discussion 20-22. doi:10.1159/000052855.
10. Mok-Lin E.Y., Wolfberg A., Hollinquist H., Laufer M.R. Endometriosis in a patient with Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser syndrome and complete uterine agenesis: evidence to support the theory of coelomic metaplasia. J. Pediatr. Adolesc. Gynecol. 2010 luty; 23(1):e35-37. doi: 10.1016/j.jpag.2009.02.010.
11. Marsh E. E., Laufer M. R. Endometriosis in premenarcheal girls who do not have an associated obstructive anomaly. Fertil. Steril. 2005 mar.; 83(3):758-760. doi: 10.1016/j.fertnstert.2004.08.025.
12. Moen M.H., Magnus P. The familial risk of endometriosis. Acta Obstet. Gynecol. Scand. 1993 paź.;72(7):560-564. doi: 10.3109/00016349309058164.
13. Matalliotakis I., Marici. A., Cakmak H., Goumenou A.G., Koumantakis G., Mahutte N.G. Familial aggregation of endometriosis in the Yale Series. Arch. Gynecol. Obstet. 2008 grudz.;278(6):507-511. doi: 10.1007/s00404-008-0644-1.
14. Holdsworth-Carson S. J., et al. Endometrial vezatin and its association with endometriosis risk. Hum. Reprod. Oxf. Engl. 2016 maj;31(5):999-1013, doi: 10.1093/humrep/dew047.
15. Joseph J., Sahn S.A. Thoracic endometriosis syndrome: new observations from an analysis of 110 cases. Am. J. Med. 1996 luty;100(2):64-170. doi: 10.1016/s0002-9343(97)89454-5.
16. Aoki. M. Endometriosis of the Pelvic Lymph Nodes. Acta Pathol. Jpn. 1967;(2):217-234. doi: 10.1111/j.1440-1827.1967.tb03169.x.
17. da G. C. Riccio L., Santulli P., Marcellin L., Abrão M. S., Batteux F., Chapron C. Immunology of endometriosis. Best Pract. Res. Clin. Obstet. Gynaecol. 2018 lip.;50:39-49. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2018.01.010.
18. Szczęsna D., Wieczorek K., Jurewicz J. An exposure to endocrine active persistent pollutants and endometriosis – a review of current epidemiological studies. Environ. Sci. Pollut. Res. 2023 luty; 30(6):13974-13993.
doi: 10.1007/s11356-022-24785-w.
19. K. Wilk, M. Ostrowska, A. Białka, R. Stojko, i A. Drosdzol-Cop. Rola bisfenolu A w endometriozie. GinPolMedProject 2017;2(44):075-078.
20. Weber I., et al. Relationship between the gut microbiome and endometriosis and its role in pathogenesis, diagnosis, and treatment: a systematic review. Ginekol. Pol. 2024;95(11):893-901. doi: 10.5603/gpl.97581.
21. Li Z., Yin Z., Chen W., Wang Z. Impact of Gut and Reproductive Tract Microbiota on Estrogen Metabolism in Endometriosis. Am. J. Reprod. Immunol. 2025;93(6):e70109. doi: 10.1111/aji.70109.
22. Kalopedis E.A., Zorgani A., Zinovkin D.A., Barri M., Wood C.D., et al. Leveraging the role of the microbiome in endometriosis: novel non-invasive and therapeutic approaches. Front. Immunol. 2025 wrz.;16. doi: 10.3389/fimmu.2025.1631522.
23. M. Armour, D. Ciccia, C. Stoikos, i J. Wardle, „Endometriosis and the workplace: Lessons from Australia’s response to COVID-19”, Aust. N. Z. J. Obstet. Gynaecol., t. 62, nr 1, s. 164–167, 2022, doi: 10.1111/ajo.13458.
24. Narodowy Fundusz Zdrowia. Leczenie endometriozy na NFZ. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – finansujemy zdrowie Polaków. Dostęp: 28 listopada 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/informacje-o swiadczeniach/leczenie-endometriozy/.
25. Singh S. S., et al. Guideline No. 449: Diagnosis and Impact of Endometriosis – A Canadian Guideline. J. Obstet. Gynaecol. Can. 2024 maj;46;5. doi: 10.1016/j.jogc.2024.102450.
26. European Society of Human Reproduction and Embryology. Endometriosis guideline. Dostęp: 28 listopada 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.eshre.eu/guideline/endometriosis.
27. Nabi M. Y, et al. Endometriosis and irritable bowel syndrome: A systematic review and meta-analyses. Front. Med. 2022 lip.;9:914356. doi: 10.3389/fmed.2022.914356.
28. Irish Institute of Pharmacy. Endometriosis: Pharmaceutical Care Considerations| IIoP Portal. Dostęp: 16 grudnia 2025. [Online]. Dostępne na: https://iiop.ie/content/endometriosis-pharmaceutical-care-considerations.
29. Yourperiod.ca: Endometriosis Diagnostic Toolkit.pdf. Dostęp: 16 grudnia 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.yourperiod.ca/wp-content/uploads/ 2025/04/Resource-G16-Endometriosis-Diagnostic-Toolkit-Online.pdf.
30. Agencja Badań Medycznych. O badaniu. Endometrioza. Dostęp: 27 listopada 2025. [Online]. Dostępne na: https://endometrioza.abm.gov.pl/end/o-badaniu/2862,O-badaniu.html.
31. UpToDate. Endometriosis: Medical treatment of pelvic pain – UpToDate. Dostęp: 24 listopada 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.uptodate. com/contents/endometriosis-medical-treatment-of-pelvic-pain.
32. Faculty of Sexual & Reproductive Healthcare. FSRH Guideline (January 2019, amended October 2023) Combined Hormonal Contraception. BMJ Sex. Reprod. Health 2019 sty.;45(Suppl 1):1-93. doi: 10.1136/bmjsrh-2018-CHC.
33. Damm T., Lamvu G., Carrillo J., Ouyang C., Feranec J. Continuous vs. cyclic combined hormonal contraceptives for treatment of dysmenorrhea: a systematic review. Contracept. X. 2019;1:100002. doi: 10.1016/j.conx.2019.100002.
34. Rejestr Produktów Leczniczych. Depo-Provera (medroksyprogesteron) zawiesina do wstrzykiwań Charakterystyka Produktu Leczniczego. Dostęp: 17 grudnia 2025. [Online]. Dostępne na: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public.
35. Rejestr Produktów Leczniczych. Visanne (dienogest) tabletki Charakterystyka Produktu Leczniczego. Dostęp: 17 grudnia 2025. [Online]. Dostępne na: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public.
36. Pharmindex.pl. Pharmindex.pl – Strona głowna”. Dostęp: 17 grudnia 2025. [Online]. Dostępne na: https://pharmindex.pl/.
37. Rejestr Produktów Leczniczych. Reseligo (goserelina) implant Charakterystyka Produktu Leczniczego. Dostęp: 17 grudnia 2025. [Online]. Dostępne na: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public.
38. European Medicines Agency. Ryeqo (relugolix-estradiol-norethisterone acetate) Charakterystyka Produktu Leczniczego. Dostęp: 19 grudnia 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/ryeqo.
39. Endometriosis UK. Endometriosis and Nutrition | Endometriosis UK. Dostęp: 18 grudnia 2025. [Online]. Dostępne na: https://www.endometriosis-uk.org/webinar/endometriosis-and-nutrition.
POWRÓT
...
Info
Najczęściej czytane
Redaktor poleca
GP

Na skróty

Informacje

Copyright © Medyk sp. z o.o