Na całym świecie liczba osób z przewlekłą chorobą nerek nadal rośnie, a prognozy wskazują, że w ciągu 15 lat będzie to piąta najczęstsza przyczyna zgonów. W Polsce na PChN choruje już ponad 4,7 mln osób, a ok. 38 000 z nich znajduje się w 4. lub 5. stadium choroby i nie korzysta z dializoterapii. Terapia z użyciem ketoanalogów aminokwasów może znacząco opóźnić konieczność dializ, ale kluczowe dla jej skuteczności jest jednoczesne stosowanie diety niskobiałkowej. Od lipca 2025 r. pacjenci z przewlekłą chorobą nerek (PChN) znacznie łatwiej mogą rozpocząć terapię ketoanalogami aminokwasów w ramach programu lekowego.

– Ketoanalogi aminokwasów to nie jedynie uzupełnienie diety, ale leczenie, które jest skuteczne, gdy jest wdrożone w połączeniu z dietą z niską zawartością białka. Takie postępowanie to realna szansę na spowolnienie postępu choroby, poprawę jakości życia chorych oraz odroczenie momentu rozpoczęcia dializoterapii – podkreśla prof. Magdalena Krajewska, konsultant krajowa w dziedzinie nefrologii oraz była prezes Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego.

Bariery: organizacyjne, finansowe i edukacyjne

Mimo wpr​owadzonych uproszczeń z tej formy leczenia korzysta zaledwie ok. 3% uprawnionych pacjentów. Jak wskazują eksperci, rzeczywiste przeszkody mają związek z problemami finansowymi NFZ. W wielu ośrodkach nie są refundowane koszty prowadzenia programu. NFZ pokrywa tylko koszt leku – nie uwzględnia natomiast kosztów związanych z personelem medycznym i administracyjnym placówek prowadzących program. To sprawia, że część szpitali nie ma możliwości kwalifikowania nowych pacjentów z PChN do leczenia. W wielu województwach szpitale wymagają indywidualnej zgody dyrektora na włączenie pacjenta do programu, a część ośrodków nadal nie wdrożyła uproszczonych procedur. 

– (...) Konieczne jest budowanie świadomości wśród lekarzy nefrologów, by jak najwięcej chorych mogło odnieść korzyści z efektywnego leczenia. Musimy też zmienić sposób myślenia: nie mówimy o diecie niskobiałkowej z dodatkiem ketoanalogów, tylko o leczeniu farmakologicznym z równoległą dietą. To zasadnicza różnica – mówi prof. Beata Naumnik, Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego.

Jednym z filarów skuteczności terapii ketoanalogami aminokwasów jest właściwa dieta. Jednak brak systemowego włączenia dietetyków w proces leczenia PChN pozostaje poważną barierą terapeutyczną.

– Bez zaangażowania profesjonalnych dietetyków trudno mówić o właściwie zbilansowanej diecie niskobiałkowej. Samo leczenie nie wystarczy, jeśli dietoterapia nie będzie prowadzona w sposób skoordynowany i kontrolowany. Dlatego w ramach Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego środowisko ekspertów pracuje obecnie nad niezależnymi rekomendacjami żywieniowymi – zaznacza prof. Ilona Kurnatowska, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Nefrologii Transplantacyjnej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.